Nét đẹp trong đời sống văn hóa, phong tục tập quán của đồng bào dân tộc Hoa và các dân tộc thiểu số sinh sống trên địa bàn xã Phú Vinh

Ghé thăm xã Phú Vinh vào những ngày mùa lễ hội, không khí rộn ràng đã hiển hiện rõ trên từng khuôn mặt của người dân nơi đây. Là một trong những cộng đồng cư dân có lịch sử định cư lâu đời và đông đúc nhất tại địa bàn, đồng bào dân tộc Hoa tại Phú Vinh luôn biết cách khiến người ta trầm trồ bởi ý thức gìn giữ văn hóa cội nguồn một cách vẹn toàn. Văn hóa đối với họ không phải là thứ để trưng bày trong tủ kính, mà nó thấm đẫm vào từng nếp nhà, từng hoạt động mưu sinh hằng ngày.

Dấu ấn rõ nét và trực quan nhất về sự hiện diện của văn hóa Hoa tại Phú Vinh chính là hệ thống kiến trúc tâm linh tại các hội quán, miếu thờ cổ kính. Nằm nép mình bên những vườn cây ăn trái, các ngôi miếu thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu hay Quan Thánh Đế Quân mang một vẻ đẹp trầm mặc với mái ngói lưu ly rêu phong nhuốm màu thời gian. Trên các bức tường, những bức phù điêu đắp nổi hình rồng phượng, các bức hoành phi câu đối sơn son thếp vàng vẫn vẹn nguyên nét tinh xảo. Đối với người Hoa Phú Vinh, ngôi miếu không đơn thuần là nơi để cầu tài lộc, cầu cho mưa thuận gió hòa. Đây là "trụ sở" tinh thần, là không gian văn hóa cộng đồng tối cao. Tại đây, định kỳ hằng tháng hoặc vào các dịp đại lễ, các vị bão trưởng, những người có uy tín trong cộng đồng, sẽ cùng ngồi lại với người dân để phân xử những xích mích nhỏ trong xóm giềng, chia sẻ kinh nghiệm làm ăn, và đặc biệt là răn dạy con cháu thế hệ trẻ về chữ "Nhân - Nghĩa - Lễ - Trí - Tín".

Lễ Tả tài phán của dân tộci Hoa

Rời những khu phố rộn rã của đồng bào Hoa, chúng tôi tìm về những ấp vùng sâu - nơi đồng bào các dân tộc thiểu số khác như Chơ Ro, Tày, Nùng đang sinh sống. Nếu người Hoa mang đến nét văn hóa đô thị cổ kính, thì các tộc người thiểu số tại Phú Vinh lại thổi vào lòng đất này hơi thở mộc mạc, hoang sơ nhưng vô cùng mãnh liệt của đại ngàn và núi non.

Người Chơ Ro là cư dân bản địa có lịch sử gắn bó lâu đời nhất với vùng đất Định Quán nói chung và Phú Vinh nói riêng. Dù cuộc sống hôm nay đã có nhiều đổi thay, bà con đã biết làm lúa nước năng suất cao, biết trồng cây ăn trái xuất khẩu, nhưng trong sâu thẳm tâm thức, họ vẫn dành một khoảng trang trọng nhất cho Lễ hội Sayangva (Lễ cúng thần lúa). Hằng năm, khi mùa màng đã thu hoạch xong, những gùi lúa vàng óng đã đầy kho, đồng bào Chơ Ro lại quây quần bên hiên nhà sàn hoặc nhà văn hóa ấp. Lễ cúng diễn ra trang nghiêm với các sản vật cây nhà lá vườn: gà trống luộc, bánh dày, và không thể thiếu những ché rượu cần được ủ bằng men lá rừng từ nhiều tháng trước. Khi nghi lễ khấn xin thần lúa che chở khép lại, cũng là lúc dàn cồng chiêng - báu vật của dòng họ - được mang ra. Tiếng chiêng tre, chiêng đồng ngân vang, lúc trầm hùng như tiếng thác đổ bên triền đá hoang sơ của Phú Vinh, lúc rộn rã, thúc giục như nhịp đập con tim. Bên ché rượu cần nồng đượm, người già kể cho người trẻ nghe về nguồn cội, thanh niên nam nữ nắm tay nhau hòa vào vũ điệu xoang uyển chuyển dưới ánh lửa bập bùng.

Đan xen vào đó, một nét đặc sắc khác trong bức tranh đa sắc tộc ở Phú Vinh là sự hiện diện của đồng bào Tày, Nùng di cư từ các tỉnh miền núi phía Bắc vào lập nghiệp từ những thập niên trước. Hành trang ly hương của họ không chỉ có bàn tay lao động cần cù, mà còn có cả những cây đàn Tính và làn điệu Then mượt mà. Giữa cái nắng gió của miền Đông Nam Bộ, được nghe một câu hát Then cổ ca ngợi cảnh đẹp quê hương, hay những câu Then mới ca ngợi Đảng, Bác Hồ, ca ngợi nông thôn mới phát triển, người nghe bỗng cảm thấy khoảng cách địa lý nghìn trùng như bị xóa nhòa. Tiếng đàn Tính mộc mạc, ấm áp hòa cùng giọng hát vút cao, trong trẻo của những cô gái Tày trong trang phục chàm truyền thống đã trở thành một nét chấm phá độc đáo, làm phong phú thêm đời sống tinh thần của người dân vùng đất Phú Vinh.

Cái hay, cái đẹp của đời sống văn hóa xã Phú Vinh nằm ở chỗ: Các nền văn hóa không tồn tại biệt lập, không có sự bài xích mà trái lại, chúng hòa quyện, thẩm thấu vào nhau một cách vô cùng tự nhiên. Sự giao thoa ấy chính là "chất keo" đặc biệt tạo nên sức mạnh tổng hợp của khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Tại các khu dân cư trên địa bàn xã Phú Vinh mới sau sáp nhập, hình ảnh những gia đình người Kinh, người Tày sang chúc Tết người Hoa vào dịp Tết Nguyên tiêu, hay người Hoa, người Kinh cùng vào làng Chơ Ro chung vui hội uống rượu cần đã trở nên quá đỗi quen thuộc. Văn hóa đã trở thành ngôn ngữ chung để mọi người hiểu và xích lại gần nhau hơn.

Lễ hộ Lòng Tòng của dân tộc Tày

Sự hòa hợp này thể hiện rõ nhất trong phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” gắn với xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu. Trong các buổi họp ấp, những đóng góp ý kiến về việc sửa đổi hương ước, quy ước nếp sống văn minh luôn nhận được sự hiến kế và đồng thuận cao từ tất cả các thành phần dân tộc. Đồng bào các dân tộc đã chủ động thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội. Các hủ tục lạc hậu, mê tín dị đoan, hay việc tổ chức đám tiệc linh đình kéo dài ngày gây lãng phí cơ bản đã được đẩy lùi. Thay vào đó là các nghi thức gọn nhẹ, trang nghiêm, tiết kiệm nhưng vẫn giữ vẹn nguyên bản sắc văn hóa cốt lõi của từng dân tộc.

Không chỉ dừng lại ở góc độ tinh thần, sự đồng thuận văn hóa đã chuyển hóa thành hành động cụ thể trong phát triển kinh tế. Khi chính quyền xã phát động phong trào làm đường giao thông nông thôn, xây dựng tuyến đường kiểu mẫu "Xanh - sạch - đẹp - an toàn", đồng bào các dân tộc đã không ngần ngại hiến đất, tháo dỡ bờ rào, đóng góp hàng ngàn ngày công và hàng tỷ đồng tiền mặt. Thanh niên người Hoa, người Tày, người Chơ Ro cùng khoác áo tình nguyện, sát cánh bên nhau trong các tổ công nghệ số cộng đồng, đi từng ngõ, gõ từng nhà để hướng dẫn bà con cài đặt định danh điện tử, tiếp cận các dịch vụ công trực tuyến trên không gian số. Họ hiểu rằng, muốn giữ gìn được văn hóa bản sắc, trước hết đời sống vật chất phải ấm no, quê hương phải hiện đại và văn minh.

Dù sở hữu kho tàng văn hóa phong phú, song công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản tại xã Phú Vinh sau sáp nhập cũng đang đứng trước những thách thức không nhỏ của thời đại. Làm thế nào để ngọn lửa truyền thống không bị tắt lịm trước làn sóng của kỷ nguyên số và sự bùng nổ của các phương tiện giải trí cá nhân? Làm thế nào để giải quyết bài toán hạ tầng phân tán khi diện tích xã hiện nay đã mở rộng lên đến gần 69,5 km²?

Để tìm lời giải cho bài toán này, Đảng ủy và UBND xã Phú Vinh đã và đang triển khai một chiến lược toàn diện, mang tính đột phá. Giải pháp cốt lõi đầu tiên là phải trao quyền và khơi dậy niềm tự hào trong lòng thế hệ trẻ. Xã đã phối hợp với các nhà trường, đoàn thanh niên thành lập các Câu lạc bộ (CLB) sở thích ngay tại các nhà văn hóa ấp. Thay vì ép buộc, địa phương chọn cách tiếp cận hiện đại, lồng ghép việc tập luyện văn hóa truyền thống với các hoạt động giao lưu, ứng dụng công nghệ để phát video, tạo xu hướng trên các nền văn nền tảng mạng xã hội nhằm thu hút giới trẻ. Bên cạnh đó, địa phương đặc biệt quan tâm đến việc phát huy vai trò của các "báu vật nhân văn sống" - đó là các nghệ nhân, già làng, trưởng bản, người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số. Họ chính là những người giữ lửa, là cầu nối sống động nhất để truyền dạy trực tiếp những bí quyết nghề nghiệp, những câu chuyện lịch sử và phong tục tốt đẹp cho thế hệ kế cận.

Nâng cao hiệu quả thông tin cơ sở:

Để phục vụ cho công tác quản lý và lan tỏa văn hóa, hệ thống thông tin cơ sở tại xã Phú Vinh đã được hiện đại hóa mạnh mẽ. Bên cạnh tiếng loa truyền thanh truyền thống vang vọng mỗi buổi sớm, người dân hiện có thể cập nhật mọi chủ trương, phong trào văn hóa và thông tin an ninh trật tự qua Cổng thông tin điện tử của địa phương. Sự chuyển mình trên không gian số giúp kết nối 5 ấp của xã Phú Vinh thành một khối thống nhất, đưa dòng chảy văn hóa cơ sở chạm đến từng công dân một cách nhanh chóng và chính xác nhất.

"Văn hóa còn thì dân tộc còn". Những nét đẹp trong đời sống văn hóa, phong tục tập quán của đồng bào dân tộc Hoa và các dân tộc thiểu số tại xã Phú Vinh không còn là tài sản riêng của một dòng họ hay một bản làng, mà đã hòa vào làm một, trở thành hồn cốt, thành khối tài sản vô giá của toàn thể nhân dân địa phương./.