BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG LĨNH VỰC CHÍNH TRỊ

Bình đẳng giới trong lĩnh vực chính trị – quyền và cơ hội của cả nam và nữ

Luật Bình đẳng giới được Quốc hội khóa XI thông qua ngày 29/11/2006, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2007. Luật xác định bình đẳng giới là việc nam và nữ có vị trí, vai trò ngang nhau, được tạo điều kiện và cơ hội phát huy năng lực của mình cho sự phát triển của cộng đồng, của gia đình và được thụ hưởng như nhau về thành quả của sự phát triển. Luật đồng thời nghiêm cấm các hành vi cản trở thực hiện bình đẳng giới, phân biệt đối xử về giới và bạo lực trên cơ sở giới.

Trong các lĩnh vực của đời sống xã hội, chính trị là lĩnh vực có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi sự tham gia của nam và nữ vào quá trình ra quyết định, quản lý nhà nước và hoạt động xã hội có ảnh hưởng trực tiếp đến việc xây dựng và thực hiện các chính sách phát triển kinh tế - xã hội.

Theo Điều 11 Luật Bình đẳng giới, bình đẳng giới trong lĩnh vực chính trị được thể hiện ở nhiều nội dung cụ thể. Trước hết, nam và nữ bình đẳng trong tham gia quản lý nhà nước và tham gia hoạt động xã hội. Điều này có nghĩa là việc lựa chọn, bố trí, sử dụng và tạo cơ hội để cán bộ, công chức, viên chức và người dân tham gia các hoạt động quản lý, hoạt động xã hội không được dựa trên định kiến rằng một giới có năng lực hoặc phù hợp hơn giới còn lại.

Bình đẳng giới trong chính trị cũng được thể hiện ở quyền của nam và nữ trong tham gia xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước của cộng đồng hoặc quy định, quy chế của cơ quan, tổ chức. Mỗi người, không phân biệt nam hay nữ, đều có quyền tham gia đóng góp ý kiến, tham gia bàn bạc và thực hiện các quy định chung của cộng đồng, cơ quan, tổ chức.

Đặc biệt, Luật quy định nam và nữ bình đẳng trong việc tự ứng cử và được giới thiệu ứng cử đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân; tự ứng cử và được giới thiệu ứng cử vào cơ quan lãnh đạo của tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp. Đây là một nội dung quan trọng nhằm bảo đảm quyền tham gia đời sống chính trị của cả nam và nữ, tạo cơ sở pháp lý để mỗi người có cơ hội phát huy năng lực, trình độ, kinh nghiệm và trách nhiệm của mình đối với cộng đồng và xã hội.

Bình đẳng trong tiêu chuẩn, điều kiện đề bạt, bổ nhiệm

Một nội dung rất đáng chú ý của Luật Bình đẳng giới là quy định nam và nữ bình đẳng về tiêu chuẩn chuyên môn, độ tuổi khi được đề bạt, bổ nhiệm vào cùng vị trí quản lý, lãnh đạo của cơ quan, tổ chức.

Quy định này có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm việc đánh giá, lựa chọn cán bộ phải dựa trên các tiêu chuẩn, điều kiện theo quy định, năng lực thực tế, phẩm chất, trình độ chuyên môn, kinh nghiệm và kết quả công tác; không thể vì lý do là nam hay nữ mà đặt ra những yêu cầu bất hợp lý hoặc tạo ra rào cản đối với cơ hội phát triển của một giới.

Trong thực tế, những định kiến như “nam phù hợp với công tác lãnh đạo hơn nữ”, “phụ nữ có gia đình khó đảm nhận vị trí quản lý”, hoặc “công việc quản lý, chính trị là công việc của nam giới” có thể vô tình tạo ra rào cản đối với sự tham gia và phát triển của phụ nữ. Chính vì vậy, việc thực hiện bình đẳng giới trong công tác cán bộ cần được nhìn nhận trên cơ sở năng lực, tiêu chuẩn và hiệu quả công việc, đồng thời tạo điều kiện để cả nam và nữ có cơ hội phấn đấu, rèn luyện và đảm nhận các vị trí phù hợp.

Bình đẳng giới không có nghĩa là lựa chọn nam và nữ một cách máy móc theo tỷ lệ bằng nhau trong mọi trường hợp. Điều quan trọng là phải bảo đảm cơ hội bình đẳng, không phân biệt đối xử và tạo điều kiện để mỗi cá nhân có thể phát huy năng lực của mình.

Thúc đẩy sự tham gia của phụ nữ trong đời sống chính trị

Một điểm rất tiến bộ của Luật Bình đẳng giới là Luật không chỉ quy định nguyên tắc bình đẳng mà còn cho phép áp dụng các biện pháp thúc đẩy bình đẳng giới trong những trường hợp có sự chênh lệch lớn giữa nam và nữ về vị trí, vai trò, điều kiện, cơ hội phát huy năng lực và thụ hưởng thành quả phát triển.

Theo khoản 5 Điều 11, các biện pháp thúc đẩy bình đẳng giới trong lĩnh vực chính trị bao gồm:

* Bảo đảm tỷ lệ thích đáng nữ đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân phù hợp với mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới;

* Bảo đảm tỷ lệ nữ thích đáng trong bổ nhiệm các chức danh trong cơ quan nhà nước phù hợp với mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới.

Đây là điểm cần được hiểu đúng. Việc có các chính sách, giải pháp nhằm tăng cường sự tham gia của phụ nữ trong hoạt động chính trị không bị coi là phân biệt đối xử về giới. Luật đã xác định rõ các biện pháp thúc đẩy bình đẳng giới được áp dụng nhằm hướng tới bình đẳng giới thực chất và có thể được thực hiện trong một thời gian nhất định, cho đến khi mục tiêu bình đẳng giới được đạt được.

Như vậy, bình đẳng giới trong chính trị không chỉ dừng lại ở việc “không cấm phụ nữ tham gia”, mà còn đòi hỏi phải tạo điều kiện, cơ hội và môi trường phù hợp để phụ nữ có thể tham gia và phát huy năng lực.

Không phân biệt đối xử trong tham gia chính trị

Luật Bình đẳng giới nghiêm cấm các hành vi cản trở nam, nữ thực hiện bình đẳng giới và phân biệt đối xử về giới dưới mọi hình thức. Đối với lĩnh vực chính trị, Luật quy định các hành vi vi phạm bao gồm việc cản trở nam hoặc nữ tự ứng cử, được giới thiệu ứng cử đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân hoặc vào cơ quan lãnh đạo của các tổ chức vì định kiến giới; không thực hiện hoặc cản trở việc bổ nhiệm nam, nữ vào cương vị quản lý, lãnh đạo hoặc các chức danh chuyên môn vì định kiến giới; đặt ra và thực hiện các quy định có sự phân biệt đối xử về giới trong hương ước, quy ước của cộng đồng hoặc trong quy định, quy chế của cơ quan, tổ chức.

Những quy định này cho thấy bình đẳng giới trong chính trị phải được bảo đảm từ cơ sở. Không chỉ các cơ quan nhà nước, mà cộng đồng dân cư, cơ quan, tổ chức và mỗi cá nhân đều có trách nhiệm loại bỏ những quan niệm, hành vi mang tính định kiến giới.

Chẳng hạn, việc cho rằng phụ nữ không nên tham gia công tác xã hội vì phải dành toàn bộ thời gian cho gia đình; cho rằng phụ nữ không phù hợp với công việc lãnh đạo; hoặc đánh giá thấp năng lực của một người chỉ vì giới tính đều là những biểu hiện cần được nhận diện và từng bước loại bỏ.

Bình đẳng giới trong chính trị bắt đầu từ cộng đồng

Bình đẳng giới trong lĩnh vực chính trị không phải là vấn đề xa vời hay chỉ liên quan đến các cơ quan Trung ương. Ngược lại, việc thực hiện bình đẳng giới bắt đầu từ mỗi địa phương, mỗi cơ quan, đơn vị, cộng đồng dân cư và từng gia đình.

Ở cơ sở, nam và nữ đều có quyền tham gia các hoạt động của cộng đồng; tham gia đóng góp ý kiến đối với những vấn đề chung; tham gia xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước; tham gia các tổ chức xã hội và các hoạt động vì cộng đồng theo quy định.

Việc khuyến khích phụ nữ tham gia các hoạt động xã hội, mạnh dạn đóng góp ý kiến, tham gia công tác cộng đồng, đảm nhận nhiệm vụ tại cơ quan, đơn vị và địa phương chính là những hành động thiết thực góp phần thực hiện bình đẳng giới.

Bên cạnh đó, nam giới cũng cần được khuyến khích và tạo điều kiện tham gia các hoạt động chăm sóc gia đình, nuôi dạy con và công việc gia đình. Khi trách nhiệm gia đình được chia sẻ hợp lý giữa nam và nữ, phụ nữ sẽ có thêm điều kiện để học tập, nâng cao trình độ, tham gia công tác xã hội và phát triển sự nghiệp.

Bình đẳng giới là trách nhiệm của toàn xã hội

Luật Bình đẳng giới xác định thực hiện bình đẳng giới là trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, gia đình và cá nhân. Nhà nước có chính sách bảo đảm bình đẳng giới trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội và gia đình; đồng thời hỗ trợ, tạo điều kiện để nam và nữ phát huy khả năng, có cơ hội như nhau tham gia quá trình phát triển và thụ hưởng thành quả của sự phát triển.

Đối với chính quyền địa phương, việc thực hiện bình đẳng giới trong lĩnh vực chính trị cần được gắn với công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật; xây dựng và tổ chức thực hiện các chương trình, kế hoạch về bình đẳng giới; tạo điều kiện để phụ nữ tham gia các hoạt động xã hội; quan tâm công tác đào tạo, bồi dưỡng, quy hoạch, sử dụng cán bộ nữ phù hợp với quy định; đồng thời phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi phân biệt đối xử về giới.

Đối với các cơ quan, đơn vị, cần xây dựng môi trường làm việc công bằng, minh bạch; đánh giá cán bộ, công chức, viên chức dựa trên năng lực, phẩm chất, kết quả thực hiện nhiệm vụ và các tiêu chuẩn theo quy định, không để định kiến giới trở thành rào cản trong tuyển dụng, đào tạo, quy hoạch, đề bạt và bổ nhiệm.

Đối với mỗi gia đình, cần giáo dục con trai và con gái bình đẳng; tôn trọng quyền lựa chọn, học tập, nghề nghiệp và tham gia xã hội của mỗi thành viên; đồng thời chia sẻ trách nhiệm chăm sóc gia đình để cả nam và nữ đều có điều kiện phát triển.

Cùng chung tay xây dựng môi trường chính trị bình đẳng, tiến bộ

Thực hiện bình đẳng giới trong lĩnh vực chính trị không chỉ góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của phụ nữ mà còn giúp khai thác tốt hơn nguồn nhân lực của xã hội. Khi nam và nữ đều có cơ hội tham gia, đóng góp ý kiến và đảm nhận những vị trí phù hợp với năng lực, quá trình xây dựng và thực hiện chính sách sẽ có thêm nhiều góc nhìn, kinh nghiệm và sáng kiến.

Mỗi cán bộ, công chức, viên chức và người dân cần chủ động tìm hiểu, thực hiện đúng các quy định của pháp luật về bình đẳng giới; không có hành vi, lời nói hoặc thái độ mang tính định kiến giới; tôn trọng quyền tham gia của nam và nữ trong các hoạt động chính trị, xã hội và cộng đồng.

Đặc biệt, cần nhận thức rằng bình đẳng giới không phải là ưu tiên một giới này để loại trừ giới khác, mà là bảo đảm để cả nam và nữ có cơ hội bình đẳng phát huy năng lực và đóng góp cho xã hội. Việc thực hiện các biện pháp thúc đẩy bình đẳng giới trong những lĩnh vực còn có sự chênh lệch là giải pháp cần thiết để tiến tới bình đẳng giới thực chất.

Mỗi cơ quan, đơn vị, mỗi gia đình và mỗi người dân hãy cùng chung tay xóa bỏ định kiến giới, bảo đảm cơ hội bình đẳng cho nam và nữ, khuyến khích phụ nữ tham gia quản lý nhà nước và các hoạt động xã hội; góp phần xây dựng môi trường chính trị dân chủ, công bằng, tiến bộ và phát triển bền vững.

Bình đẳng giới trong lĩnh vực chính trị không chỉ là quyền của phụ nữ – đó là quyền, trách nhiệm và lợi ích chung của toàn xã hội.